De watersnood van het voorbije weekend toont aan dat het werk op vlak van waterbeheer nog lang niet af is. De toename van de verharde oppervlakten en de inbuizing van grachten zorgen ervoor dat het water niet meer kan insijpelen en de bodem haar sponsfunctie verliest. Via gemengde rioleringen en collectoren wordt het water te snel afgevoerd naar ingesnoerde rivieren die dan op de verkeerde plaatsten gaan overstromen. In plaats van winterbeddingen komen nu de kelders van de burgers onder water staan. sp.a pleit voor een reanimatie van het Rubiconfonds voor investeringen in waterbeheersing door lokale besturen, een kortere doorlooptijd voor investeringen in overstromingsgebieden, meer buffering, hergebruik en infiltratie van regenwater en een herstructurering van het waterloopbeheer.

Na de overstromingen van 2002 riep de Vlaamse regering het Rubiconfonds in het leven om lokale besturen te ondersteunen bij investeringen in waterbeheersingswerken. Sp.a wil dat dit fonds wordt gereanimeerd. "Vorig jaar hebben we kunnen voorkomen dat het Rubiconfonds op droog zaad werd gezet", stelt Vlaams volksvertegenwoordiger Bart Martens (sp.a). "Bij de begrotingscontrole zorgde minister voor Ruimtelijke Ordening Philippe Muyters er uiteindelijk toch voor dat de nodige kredieten werden vastgelegd om lopende projecten te kunnen afwerken. Alleen is er door Muyters geen nieuwe oproep meer gelanceerd naar lokale besturen voor het indienen van nieuwe waterbeheersingswerken. Daardoor blijven concrete voorstellen van gemeente- en provinciebesturen om via overstromingsgebieden, bufferbekkens of waterkeringen overstromingen te beheersen, dode letter." Dat is niet langer aanvaardbaar. De projecten die in het verleden via het Rubiconfonds zijn gefinancierd hebben hun deugdelijkheid bewezen. Minister Muyters moet daarom terug elk jaar een projectoproep lanceren om lokale besturen met concrete waterbeheersingsplannen te kunnen ondersteunen. Lokale besturen beschikken vaak over een goede terreinkennis en weten vaak best waar welke ingrepen de beste resultaten kunnen opleveren.

De overstromingen van dit weekend tonen aan dat het werk nog niet af is. Bovendien nemen de overstromingsrisico's door de klimaatopwarming alleen maar toe waardoor nog veel meer geïnvesteerd moet worden in waterbeheersing. Op het symposium "Het Belgisch EU- voorzitterschap: Het klimaat verandert?" van VLEVA/ARGUS op 26 oktober 2009 stond KUL-professor Patrick Willems stil bij de gevolgen voor Vlaanderen: "Om het hoofd te kunnen bieden aan de grotere extreme regenbuien zullen gemiddeld in Vlaanderen 20% tot 30% bijkomende buffervoorzieningen moeten gebouwd worden. Indien niets gedaan wordt, zullen rioleringen en bijhorende bergings- en infiltratievoorzieningen gemiddeld 2 maal zo vaak overlopen."

Versnelling van investeringen in waterbeheersing

Maatschappelijk belangrijke investeringsprojecten hebben vaak een te lange doorlooptijd. De zogenaamde Commissie Sauwens deed verschillende aanbevelingen om tot een versnelde realisatie te komen. Sp.a vindt dat die in het bijzonder ook moeten toegepast worden voor investeringen in waterbeheersingswerken. De realisatie van wachtbekkens en overstromingsgebieden gaat vaak gepaard met onteigeningen die door de flessenhals bij de comités van aankoop jarenlang kunnen aanslepen. De commissie Sauwens bepleitte een systeem van erkend landmeter-experten voor het opstellen van schattingsverslagen zodat onteigeningsprocedures sneller kunnen worden doorlopen. Daar moet ook ten behoeve van het waterbeheer werk van gemaakt worden. Bovendien moeten de besluitvormingsprocedures voor waterbeheersingswerken veel eenvoudiger. Vandaag kan de realisatie van één en hetzelfde overstromingsgebied vier maal het onderwerp zijn van een openbaar onderzoek: een maal bij de opname in het bekkenbeheerplan, een maal in het kader van de kennisgevingsprocedure van de plan-MER voor het Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan (GRUP), een maal rond het ontwerp-GRUP zelf en dan nog eens in het kader van de stedenbouwkundige vergunning voor de ringdijk... Dat is van het goede teveel.

Plaatselijke buffering en infiltratie van regenwater

Regenwater wordt vandaag te snel afgevoerd wat voor een overbelasting van onze riolen en rivieren zorgt. "De Vlaamse regering moet er samen met lokale besturen en waterketenbedrijven voor zorgen dat grachtenstelsels in ere worden hersteld," stelt Bart Martens. "Door te zorgen voor meer blauw naast de straat, wordt het regenwater langer vastgehouden en krijgt het de kans om in de bodem te infiltreren." Het wordt ook dringend tijd om werk te maken van een nieuwe gewestelijke stedenbouwkundige verordening die werk maakt van een ruimere buffering en infiltratie van regenwater bij de aanleg van nieuwe verharde oppervlakten. Het Vlaams parlement vroeg al in een resolutie van maart 2008 naar zo'n nieuwe verordening. VVSG en VLACO (rioolsector) hebben daar twee jaar geleden al een voorstel voor uitgewerkt, maar dat ligt sindsdien stof te vergaren.

Hervorming van het waterloopbeheer

In crisissituaties is het nodig om zo snel mogelijk alle betrokken actoren bij elkaar te brengen.  De perikelen van het afgelopen weekend hebben echter nog maar eens aangetoond dat de bevoegdheidsverdeling van het waterbeheer veel te versnipperd is. "De onderverdeling van de onbevaarbare waterlopen in drie categorieën (Vlaams Gewest, Provincies en Gemeenten) en de opdeling van de bevaarbare waterlopen onder twee Agentschappen (NV Scheepvaart en NV Waterwegen en Zeekanaal) is zeker aan herziening toe", stelt Bart Martens. "Dit is trouwens in lijn met het Groenboek interne staatshervorming dat het principe van twee bevoegde niveaus per beleidssector vooropstelt. In Nederland valt alles onder de bevoegdheid van één instantie: Rijkswaterstaat." Ook moet men de bevoegdheden op vlak van peil- en debietmetingen en de opvolging en de voorspelling van wateroverlast en waterschaarste aan één instantie toevertrouwen. Op dit ogenblik is deze bevoegdheid verdeeld onder de Dienst Hoogwaterbeheer van de Vlaamse MilieuMaatschappij enerzijds en het Hydrologisch InformatieCentrum, dat behoort tot het Waterbouwkundig Laboratorium van het Departement Mobiliteit en Openbare Werken, anderzijds.