De manier waarop de Franse Staat - voor 35% veruit de belangrijkste aandeelhouder van de nieuwe fusiegroep - nagenoeg onze volledige energiemarkt in de voeten kreeg gespeeld, zou alle seinen op rood moeten doen slaan. De door Europa bevolen verkoop van de GdF aandelen in SPE - het kleine broertje van Suez op onze stroommarkt - en de verkoop van Suez-dochter Distrigas aan het Italiaanse ENI maakt de zaak niet minder alarmerend. Op de stroommarkt blijft de nieuwe fusiegroep GdF-Suez met 85% van de productiecapaciteit de plak zwaaien. Bovendien verkoopt GdF haar aandelen in SPE aan... Electricité de France dat net als GdF-Suez door de Franse staat wordt gecontroleerd. Een puur Fransfranse operatie dus. Op de gasmarkt wordt het Frans monopolie van Distrigas, ingeruild voor een Italiaans en kan Frankrijk via zijn belang (45%) in de aardgasnetbeheerder Fluxys de toegang van concurrenten op onze gasmarkt (en daardoor ook de door gascentrales gedomineerde stroommarkt) controleren.

Een en ander toont nog maar eens het failliet aan van de aanpak van Verhofstadt, die meenden onze energiemarkten te kunnen openbreken door in gesloten kamertjes vrijblijvende akkoorden af te sluiten met de Franse zetbazen. Het toont aan dat men in ons land ook geen sociaal-economische beleid kan voeren op de oude Belgische manier. Het is sneu dat Leterme "goedbestuur" niet verder kwam dan een flauwe "remake" van dat beleid van Verhofstadt. Dat uitgerekend Yves Leterme - het boegbeeld van het Vlaams kartel - zich liet versmachten in de oude gewoonten van de Belgische holdingbourgeoisie met wat gekonkelfoes in de Brusselse salons en op de trappen van het Elysée met de erfgenamen van de oude Generale Maatschappij.

De discussies over de staatshervorming hebben geleid tot een dermate grote gezichtsvernauwing dat men onopgemerkt een Franse staatsgreep op onze energiemarkten heeft laten plaatsvinden. Terwijl men zo gefocust was op het in handen krijgen van meer economische hefbomen voor Vlaanderen, heeft men de hefbomen van onze energiemarkten zonder meer aan Sarkozy overgelaten. Terwijl men gebiologeerd is door de transfers naar Wallonië, blijft men blind voor de miljardenstroom naar Parijs die Suez genereert met de melkkoeien van de door ons versneld afgeschreven elektriciteitscentrales, een transfer die volledig uit onze economie wordt gezogen voor de financiering van de veroveringstocht van GdF-Suez in de rest van de wereld. Terwijl men de mond vol heeft van Vlaamse verankering, is het enige wat Leterme heeft weten te verankeren de Franse energiebelangen. Als het even kan, nog enkele decennia langer door het langer openhouden van de kerncentrales en door gigantisch veel van ons belastingsgeld te investeren in het wetenschappelijk onderzoek naar de vierde generatie kernenergie die alleen door Franse (en in tweede orde Amerikaanse) energiebedrijven zal kunnen gecommercialiseerd worden.

Dat de liberalen van MR en open-VLD daar geen graten in zien, tot daar aan toe. Zij zijn de politieke erfgenamen van het Franstalige holdingkapitalisme dat destijds door de trojka van Troon, Generale en Belgische Staat werd bestierd. Voor de Franstalige liberalen is de Franse overheersing van onze energiemarkt wellicht een voorbode van de plannen van Daniël Ducarme, voormalig MR-voorzitter en ex-minister-president van Brussel. Die droomt van "la Belgique Française", een autonoom gebied binnen de Franse Republiek en stoomde met een reeks grondwetsspecialisten daarvoor reeds een "organieke wet" klaar. Als we Le Soir mogen geloven, zou niet minder dan 29 procent van de Walen zo'n toenadering tot Frankrijk zien zitten.

Maar dat het Vlaams kartel in die logica meespeelt is onbegrijpelijk. Het toont aan dat niet alleen voor de hervorming van de staat de armpjes van Leterme tekort zijn, maar ook - en vooral - voor de sociaaleconomische hervormingen die nodig zijn voor het herstel van de koopkracht van de mensen en de concurrentiekracht van onze bedrijven.

Het alternatief is nochtans simpel: de markt openbreken via duidelijke, transparante en afdwingbare regelgeving. Regelgeving waarvoor ik reeds in 2006 de nodige wetsvoorstellen neerlegde in de Senaat. Daarin voorzien we maatregelen die producenten en leveranciers verplichten om uit te treden uit het beheer van het hoogspanningsnet (Elia) en het aardgasnet (Flyxus) zodat deze natuurlijke monopolies op een onafhankelijke manier beheerd kunnen worden en de toegang ertoe voor de concurrenten van Suez niet kan worden bemoeilijkt. Daarin voorzien we ook een investeringsstop voor dominante partijen, zodat nieuwe investeringskansen gevrijwaard blijven voor concurrenten van GdF-Suez. Met een 'mottenballentaks' op de winsten van afgeschreven kern- en steenkoolcentrales wordt bovendien een deel van die concurrentieverstorende winst afgeroomd. Onze mottenballentaks levert jaarlijks meer dan 450 miljoen euro op die aan de consument wordt teruggegeven door het schrappen van een aantal kostprijsverhogende heffingen en steun voor energiebesparing. Zo'n mottenballentaks kan ook het speelveld effenen zodat nieuwe spelers kunnen investeren in nieuwe, veilige en meer milieuvriendelijke centrales, waarmee zij kunnen zorgen voor een échte concurrentie en een neerwaartse druk op de prijzen. Door een verplichte veiling van productiecapaciteit door monopolisten kunnen de nieuwe spelers, in afwachting van de oplevering van eigen centrales, al beschikken over 'virtuele' centrales om hun nieuwe klanten te beleveren. Het idee van zo'n mottenballentaks wordt ondertussen gesteund door een breed front van maatschappelijke organisaties zoals vakbonden, milieuorganisaties en consumentenverenigingen. Onlangs nog hielden zij voor de Brussels beurs een ludieke actie om dit idee kracht bij te zetten en mochten zijn een beleefdheidsbezoekje afleggen bij Leterme. Maar de "partij van het middenveld" heeft er duidelijk geen oren naar, en hengelt nog steeds naar een "vrijwillige" (en wellicht eenmalige) bijdrage van 250 mln € van de Franse parasieten in ruil voor ik weet niet welke nieuwe toegeving.

Hoe komt het toch dat de zelfbewuste Vlamingen als tamme eenden toekijken hoe wij het wingewest worden van Frankrijk? In elk geval niet omdat men wettelijk niet zou kúnnen optreden. "Alle maatregelen kunnen genomen worden via een wetgeving of een reguleringssysteem. Ze vereisen geen onderhandelingen met Electrabel, wel een goede regulering. Deze maatregelen zijn ook dringend omdat in het huidige systeem de gebrekkige controles van de jongste twintig jaar niet ver van 1 miljard euro per jaar kosten aan de Belgische economie.", stelde Professor Eric De Keuleneer in De Tijd van 17 juni 2006. Philippe Bodson, de voormalige baas van Tractebel die door Suez wegens "te Belgisch" aan de kant werd gezet, verwoordde het zo: "Zelfs het kleinste landje kan de grootste onderneming zijn regels opleggen. Als er een politieke wil is, overheerst die op de bedrijven. Maar als de politici zeggen dat ze niets kunnen doen, willen ze meestal niets doen. Als er niets gebeurt, is het omdat de politici onvoldoende ingrijpen." (De Tijd van 27 februari 2006). Met andere woorden: het enige wat Leterme nodig heeft... is vijf minuten politieke moed. Moed om te doen waarvoor politici worden verkozen: beleid maken. De gouden raad van De Keuleneer en Bodson lijkt me alvast veel meer waard dan het door de neus geboorde gouden aandeel.

Bart Martens
Vlaams volksvertegenwoordiger en senator sp.a