Wat we zelf doen, doen we niet altijd beter. Toen de vorige Vlaamse regering in 2009 eigen bestuurlijke rechtbanken oprichtte, was dat opdat de zaken sneller, efficiënter afgehandeld zouden worden. Een procedure bij de Raad van State sleepte te lang aan.

Maar twee jaar later valt het resultaat tegen. Het ene orgaan, het Milieuhandhavingscollege, heeft amper acht beslissingen genomen. Het andere, de Raad voor Vergunningsbetwistingen, verzuipt dan weer in het werk.

Het Milieuhandhavingscollege komt in actie als iemand beroep aantekent tegen een administratieve boete die de overheid oplegt aan wie de milieuwetgeving overtreedt. Het gaat om milieu-inbreuken en -misdrijven die niet voor de gewone rechtbank komen. Zaken als geluidsoverlast of het 'niet-emissiearm opbergen van mest'.

Het college bestaat uit een voorzitter, een ondervoorzitter en vier rechters, die allemaal een plaatsvervanger hebben, ondersteund door een griffier en enkele assistenten.

Ze kwamen uit de startblokken op 1 september 2009. In 2009 en 2011 kwamen er 14 dossiers binnen en hebben de rechters acht keer een oordeel geveld, en één tussenbeslissing genomen. Dat is niet bepaald een toprendement. 'De best betaalde kaartclub van het land', sneert volksvertegenwoordiger Bart Martens (SP.A).

Het college zelf wilde niet reageren maar de bevoegde minister, Joke Schauvliege (CD&V), schreef een en ander toe aan 'kinderziekten van een jonge instelling'. Ook de vaststelling dat de parketten nog te weinig zaken naar de bestuurlijke rechtbanken doorverwijzen, speelt volgens haar een rol.

Voor Bart Martens, die ook voorzitter is van de commissie Leefmilieu in het Vlaams Parlement, is het twijfelachtig of het college ooit voldoende om handen zal hebben. Hij maakt een simpel sommetje. Tegen een tiende van de zaken wordt beroep aangetekend. Dat komt op 150 per jaar. 'Stel nog dat het dubbel zoveel is, dan nog is zes rechters wel heel ruim bemeten.'

Het omgekeerde verhaal bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen. Hier te veel dossiers en te weinig mankracht. De Raad werd in het leven geroepen om de geschillen rond stedenbouwkundige vergunningen af te handelen.

Tijdens het eerste werkjaar kregen de drie rechters (er waren er vijf beloofd) 753 zaken op hun bord. Ze deden 110 uitspraken. Tussen september 2010 en vandaag kwamen er nog eens 710 dossiers bij.

De instroom ligt twee keer zo hoog als de Vlaamse regering inschatte. Terwijl de staf maar half zo groot was als beloofd: acht in plaats van vijftien mensen. Gevolg: een wachttijd van een jaar of meer. Minister Philippe Muyters (N-VA) stemde daarom toe om een vierde rechter aan te stellen (de vacature komt vrijdag op de regering) en nog ondersteunend personeel in dienst te nemen. Tegen 1 mei zouden er 21 mensen aan de slag moeten zijn.

De ironie wil dat de voorzitter van de Raad van State in november een boze brief stuurde naar Joke Schauvliege en Bart Martens om in de verf te zetten dat de Raad geen flessenhals meer is voor betwistingen, en dat ook niet meer was bij de start van de Raad. Was die dan eigenlijk nodig? Heeft het Vlaamse initiatief nieuwe moeilijkheden gecreëerd?

De Vlaamse regering lijkt niet van plan de zaak op zijn beloop te laten. Er rijpt een consensus om de twee rechtbanken te laten samensmelten in één groot bestuurlijk rechtsorgaan, waarin ook andere kwesties behandeld zouden worden. Dat zijn dan verkiezingsbetwistingen, studenten die hun beoordelingen aanvechten of tuchtzaken van de lokale overheid.

Er was een aanbeveling in die zin door de zogenaamde commissie-Berx. Minister Geert Bourgeois legt binnenkort een voorstel voor aan de Vlaamse regering. De eengemaakte rechtbank zou binnen pakweg een jaar operationeel kunnen zijn.

Die eengemaakte rechtbank zou alvast de schaalvoordelen hebben inzake management of informatisering die de huidige 'eilandjes' niet hebben. De rechters zullen wel polyvalenter moeten zijn en over uiteenlopende dingen gaan oordelen. Maar een moderne magistraat kan dat, meent Bourgeois.

In afwachting hoeft de stapel bij de Raad voor Vergunningenbetwistingen niet onoverzichtelijk hoog te worden. Van minister Muyters mag de Raad voor hulp aankloppen bij de collega's van het Milieuhandhavingscollege.